วันจันทร์ที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2566

ใครอยากทำสมาธิเป็นฟังทางนี้

 ใครอยากทำสมาธิเป็นฟังทางนี้











แค่รู้ว่า "คิด" | รายการ พื้นที่ชีวิต

 

แค่รู้ว่า "คิด" | รายการ พื้นที่ชีวิต


สมองแห่งพุทธะ | รายการพื้นที่ชีวิต



คุยเรื่อง "สมอง จิตใจ และสติ" กับ "ขุนเขา"

 คุยเรื่อง "สมอง จิตใจ และสติ" กับ "ขุนเขา"



การฝึกสติ มีผลอย่างไรกับระบบสมอง? ตอนที่ 2

 การฝึกสติ มีผลอย่างไรกับระบบสมอง? ตอนที่ 2








 


วันอาทิตย์ที่ 29 มกราคม พ.ศ. 2566

วันศุกร์ที่ 27 มกราคม พ.ศ. 2566

การดูจิตใช้ความรู้สึก | อาจารย์อุดร • ที่นี่ทำเลธรรม (20 ม.ค. 66)

การดูจิตใช้ความรู้สึก | อาจารย์อุดร • ที่นี่ทำเลธรรม (20 ม.ค. 66)

 

  
จิตนอก นึกคิดปรุงแต่ง
จิตใน นิ่งเฉย


 





 



แยกจิตออกจากขันธ์/วิธีแยกขันธ์

 แยกจิตออกจากขันธ์






วันพฤหัสบดีที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2566

ปฏิบัติธรรม



 








  





วันพฤหัสบดีที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2566

บทแผ่เมตตา

บทแผ่เมตตาให้ตนเองและผู้อื่น พร้อมสวดมนต์คาถาแผ่ส่วนกุศล

การสวดมนต์ บทแผ่เมตตา เป็นสิ่งที่โบราณบัณฑิตทั้งหลายปฏิบัติต่อกันมาตามลำดับ เพราะเห็นประโยชน์ว่า การสวดมนต์บทแผ่เมตตานี้จะทำให้ผู้ปฏิบัติเป็นประจำมีจิตใจอ่อนโยน เยือกเย็นลงได้ และทำให้มองเห็นว่าการที่มนุษย์หวังดีต่อกันนั้นเป็นทางนำให้โลกเกิดสันติ สุขได้ และเมื่อตัวเองได้รับความสุขแม้เพียงเล็กน้อยก็ต้องการให้เพื่อนร่วมโลกได้ รับความสุขอย่างนั้นบ้าง จึงได้แผ่กระแสจิตอันเยือกเย็นและอ่อนโยนนั้นไปยังผู้อื่น

คาถาบทแผ่เมตตา ให้สรรพสัตว์ทั้งหลาย

สัพเพ สัตตา อะเวรา โหนตุ
อัพพะยาปัชฌา โหนตุ
อะนีฆา โหนตุ
สุขี อัตตานัง ปะริหะรันตุ

สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ที่เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งสิ้น
จงเป็นสุขเป็นสุขเถิด อย่าได้มีเวรแก่กันและกันเลย

การสวดมนต์ บทแผ่เมตตา เป็นสิ่งที่โบราณบัณฑิตทั้งหลายปฏิบัติต่อกันมาตามลำดับ เพราะเห็นประโยชน์ว่า การสวดมนต์บทแผ่เมตตานี้จะทำให้ผู้ปฏิบัติเป็นประจำมีจิตใจอ่อนโยน เยือกเย็นลงได้ และทำให้มองเห็นว่าการที่มนุษย์หวังดีต่อกันนั้นเป็นทางนำให้โลกเกิดสันติ สุขได้ และเมื่อตัวเองได้รับความสุขแม้เพียงเล็กน้อยก็ต้องการให้เพื่อนร่วมโลกได้ รับความสุขอย่างนั้นบ้าง จึงได้แผ่กระแสจิตอันเยือกเย็นและอ่อนโยนนั้นไปยังผู้อื่น

คาถาบทแผ่เมตตา ให้สรรพสัตว์ทั้งหลาย

สัพเพ สัตตา อะเวรา โหนตุ
อัพพะยาปัชฌา โหนตุ
อะนีฆา โหนตุ
สุขี อัตตานัง ปะริหะรันตุ

สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ที่เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งสิ้น
จงเป็นสุขเป็นสุขเถิด อย่าได้มีเวรแก่กันและกันเลย

จงเป็นสุขเป็นสุขเถิด อย่าได้เบียดเบียนซึ่งกันและกันเลย

จงเป็นสุขเป็นสุขเถิด อย่าได้มีความทุกข์กายทุกข์ใจเลย
จงมีความสุขกาย สุขใจ รักษาตนให้พ้นจากทุกข์ภัยทั้งสิ้นเทอญ 

คาถาบทแผ่เมตตาให้ตนเอง

อะหัง สุขิโต โหมิ อะหัง นิททุกโข โหมิ อะหัง อะเวโร โหมิ อะหัง อัพยาปัชโฌ โหมิ สุขี อัตตานัง ปะริหะรามิ

ขอให้ข้าพเจ้ามีความสุข ขอให้ข้าพเจ้าปราศจากความทุกข์ ขอให้ข้าพเจ้าปราศจากเวร ขอให้ข้าพเจ้าปราศจากอุปสรรคอันตรายทั้งปวง ขอให้ข้าพเจ้าจงมีความสุขกายสุขใจ รักษากายวาจาใจให้พันจากความทุกข์ภัยทั้งปวงเถิด

คาถาแผ่เมตตาพรหมวิหารสี่

บทเมตตา

สัพเพ สัตตา สัตว์ทั้งหลายที่เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งสิ้น
อะเวรา โหนตุ จงเป็นผู้ไม่มีเวรแก่กันและกันเถิด
อัพยาปัชฌา โหนตุ จงเป็นผู้ไม่เบียดเบียนซึ่งกันและกัน
อะนีฆา โหนตุ จงเป็นผู้ไม่มีทุกข์กาย ทุกข์ใจเถิด
สุขี อัตตานัง ปะริหะรันตุ จงเป็นผู้มีสุข พ้นจากทุกข์ภัยทั้งสิ้นเถิด

บทกรุณา

สัพเพ สัตตา สัตว์ทั้งหลายที่เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งสิ้น
สัพพะทุกขา ปะมุจจันตุ จงพ้นจากทุกข์เถิด

บทมุทิตา

สัพเพ สัตตา สัตว์ทั้งหลายที่เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ด้วยกันทั้งสิ้น
มา ลัทธะสัมปัตติโต วิมุจจันตุ จงอย่าไปปราศจากสมบัติอันตนได้แล้วเถิด

บทอุเบกขา

สัพเพ สัตตา สัตว์ทั้งหลายที่เป็นเพื่อนทุกข์ เกิด แก่ เจ็บ ตาย ทั้งสิ้น
กัมมัสสะกา เป็นผู้มีกรรมเป็นของของตน
กัมมะทายาทา เป็นผู้รับผลของกรรม
กัมมะโยนิ เป็นผู้มีกรรมเป็นกำเนิด

กัมมะพันธุ เป็นผู้มีกรรมเป็นเผ่าพันธุ์
กัมมะปะฏิสะระณา เป็นผู้มีกรรมเป็นที่พึ่งอาศัย
ยัง กัมมัง กะริสสันติ กระทำกรรมอันใดไว้
กัลยาณัง วา ปาปะกัง วา ดีหรือชั่ว
ตัสสะ ทายาทา ภะวิสสันติ จักเป็นผู้รับผลของกรรมนั้น

คาถาแผ่ส่วนกุศล

อิทัง เม มาตาปิตูนัง โหตุ สุขิตา โหนตุ มาตาปิตะโร ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่มารดา บิดาของข้าพเจ้า ขอให้มารดา บิดาของข้าพเจ้ามีความสุข

อิทัง เม ญาตีนัง โหตุ สุขิตา โหนตุ ญาตะโย ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้า ขอให้ญาติทั้งหลายของข้าพเจ้ามีความสุข

อิทัง เม คุรูปัชฌายาจริยานัง โหตุ สุขิตา โหนตุ คุรูปัชฌายาจริยา ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่ครูอุปัชฌาย์อาจารย์ของข้าพเจ้า ขอให้ครูอุปัชฌาย์อาจารย์ของข้าพเจ้ามีความสุข

อิทัง สัพพะเทวะตานัง โหตุ สุขิตา โหนตุ สัพเพเทวา ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่เทวดาทั้งหลายทั้งปวง ขอให้เทวดาทั้งหลายทั้งปวงมีความสุข

อิทัง สัพพะเปตานัง โหตุ สุขิตา โหนตุ สัพเพ เปตา ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่เปรตทั้งหลายทั้งปวง ขอให้เปรตทั้งหลายทั้งปวงมีความสุข

อิทัง สัพพะเวรีนัง โหตุ สุขิตา โหนตุ สัพเพเวรี ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่เจ้ากรรมนายเวรทั้งหลายทั้งปวง ขอให้เจ้ากรรมนายเวรทั้งหลายทั้งปวงมีความสุข

อิทัง สัพพะสัตตานัง โหตุ สุขิตา โหนตุ สัพเพ สัตตา ขอส่วนบุญนี้จงสำเร็จแก่สัตว์ทั้งหลายทั้งปวง ขอให้สัตว์ทั้งหลายทั้งปวงมีความสุขทั่วหน้ากันเทอญ

บทกรวดน้ำให้เจ้ากรรมนายเวร

เมื่อเสร็จพิธีทำบุญและพระสงฆ์กล่าวรับแล้วให้กรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลให้กับเจ้ากรรมนายเวรของเราโดยว่าดังนี้

ข้าพเจ้าขออุทิศบุญกุศลจากการเจริญภาวนานี้ให้แก่เจ้ากรรมนายเวรทั้งหลายของข้าพเจ้า ที่ข้าพเจ้าได้เคยล่วงเกินท่านไว้ ตั้งแต่อดีตชาติจนถึงปัจจุบันชาติ ท่านจะอยู่ภพใดหรือภูมิใดก็ตาม ขอให้ท่านได้รับผลบุญนี้ แล้วโปรดอโหสิกรรม และอนุโมทนายบุญแก่ข้าพเจ้าด้วยอำนาจบุญนี้ด้วยเทอญ 

ผลบุญของการแผ่เมตตาที่พระพุทธเจ้ากล่าวไว้มี 11 ประการ ได้แก่

  1. ทำให้หลับก็เป็นสุข 
  2. ตื่นก็เป็นสุข 
  3. ไม่ฝันร้าย 
  4. เป็นที่รักของมนุษย์ทั้งหลาย 
  5. เป็นที่รักของอมนุษย์ทั้งหลาย (ผีเปรต อสุรกาย วิญญาณต่างๆ) 
  6. เทวดาทั้งหลายย่อมคุ้มครอง 
  7. แคล้วคลาดจากภยันอันตราย 
  8. จิตเป็นสมาธิได้ง่าย 
  9. สีหน้าย่อมผ่องใส 
  10. เมื่อจะตายใจก็สงบ (สู่สุคติภูมิ) 
  11. ถ้ายังไม่บรรลุคุณธรรมพิเศษที่สูงกว่า ย่อมเข้าถึงชั้นพรหม 

วันพุธที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2566

 สมาธิถูกต้อง จิตรู้ทัน

จิตตั้งมั่นเป็นผู้รู้ผู้ดูมีสติระลึกรู้ความจริงของรูปนามกายใจคือทั้งหมดนี่คืออริยสัจ 4

สมาธิจิตตั้งมั่นเห็นอารมณ์เคลื่อนไหวเปลี่ยนแปลงเป็นสมาธิที่มีในเฉพาะพระพุทธ 

   ถ้าอยากทำให้ถูกเมื่อไหร่จะผิดเมื่อนั้นเพราะในขณะที่อยากทำให้ถูกขนาดนั้นมีโลหะมีกิเลสยังไงก็ผิดแล้วทำไงจะถูกเมื่อไหร่ไม่ผิดเมื่อนั้นถูกใช่ไหมเมื่อไหร่ไม่ผิดเมื่อนั้นถูกไหมหรือเมื่อไหร่ไม่ผิดเมื่อนั้นก็ผิดอีกเมื่อไหร่ไม่ผิดมันถูกเวลาคิดมันหลงไปจีบมันลงไปมันมีโทรหากันผู้สร้างจิตไม่ผิดไปแล้วล่ะมันไม่ใช่จิตผู้รู้แล้วไม่จีบผู้หลงเราใช้วิธีรู้ทันว่าจิตหลงไปหลงไปคิดรู้ทันคิดลงไปดูรู้ทันจิตลงไปฟังรู้ทันอาจจะตรงไปตรงลิ้มรสโดยสัมผัสทางกายรู้จักรู้ทางจิตที่เคลื่อนไปทางทิศเคลื่อนไปทางตาทางหูทางจมูกทางลิ้นทางกายทางใจทันทีที่รู้ทันการเคลื่อนจะดับอัตโนมัติให้จิตเคลื่อนเคลื่อนด้วยอำนาจกองทัพจากความฟุ้งซ่านเป็นกิเลสถ้าเรามีสติรู้ว่าจิตเคลื่อนตัวหายจะดับทันทีเมื่อใดมีสติไม่น่าจะไม่มีกิเลสมีสติรู้ทันร้านปิดเครื่องปุ๊บโทรหาดับทันทีเลยฉีดจะตั้งขึ้นโดยอัตโนมัติและจิตไม่ฟุ้งซ่านและที่ตั้งบ้านสิเห็นไหมว่าง่ายแค่ไม่ทำผิดก็ถูกแล้วแต่ว่ามันทำผิดมาตั้งแต่เกิดเนาะมันชินที่รับผิดชอบการที่จะรู้ทางว่ามันผิดมันต้องฝึกน้องวิธีฝึกให้รู้ทันว่าจิตมันหนีไปนะวิธีฝึกฟังให้ดีนะฝากให้เอาไปทำด้วยวิธีฝึกก็คือทำกรรมฐานสักอย่างนึงแต่ไม่ได้ทำแล้วน้อมจิตให้เป็นนิ่งอยู่อารมณ์นั้นสมาธิแบบแรกเราน้อมจิตจิตเป็นหนึ่งอยู่ในอารมณ์เป็นหนึ่งอันนี้เอาไว้นอนพักไม่พักผ่อนสมาธิที่เราจะฝึกให้คิดตังค์มาเนี่ยเราจะรู้ทันจิตเวลามันเคลื่อนคิดมันเคลื่อนไปที่กระติกน้ำรู้ทันมันก็จะตั้งมั่นขึ้นมาเพื่อนไปที่ขวดนี้รู้ทันมันก็ตั้งมั่นนะเพื่อนเป็นที่ดอกไม้รู้ทำก็ตังค์มันขึ้นไปคิดรู้ทันมันก็ตั้งมั่นเหมือนถ้าเมื่อไหร่เรารู้ทันจิตที่วิ่งไปวิ่งมาจีบจะตั้งมั่นแต่การที่จะสังเกตจิตวิ่งไปวิ่งมานะอยู่ๆจะไปดูมันตรงๆนี้ดูยากแม่ทำกรรมฐานสักอย่างนึงนะแล้วรู้ทันจิตไม่ใช่ธรรมดาทานแล้วรู้อารมณ์ให้จิตไปอยู่กับอารมณ์และนี่เป็นการทำกรรมฐานแล้วรู้ทันทีตัวเองยังรักอยู่กับพุทโธอยู่ด้วยกันเนี้ยพุทโธพุทโธอยู่ด้วยกันเนี้ยเพราะจีบไม่ทันสักทีนี้จะพูดโทรไปที่อื่นมันลืมพุทโธละนี่เราพูดจนชินนะเพราะมันหนีไปที่อื่นพวกเดียวเราจะนึกได้เฮ้ยลืมพูดโตแล้วอะอย่างนี้มันก็รู้ว่าลืมโทรกลับมาอยู่กับพี่โจไหมหรืออยู่กับลมหายใจเท่านั้นที่เป็นลมหายใจเข้าลมหายใจออกรู้สึกตัวให้เธอเข้ารู้สึกกลัวเผลอจะหนีไปที่อื่นแล้วก็รู้ทันว่ามันมีแฟนก็รู้ทันเพราะมันมีไปนะจิตผู้รู้ก็จะเกิดขึ้นแวนทำอะไรรู้ทันเมื่อจิตหลงไปหลายไปนะจิตผู้รู้จะเกิดขึ้นได้ 6 ช่องตาหูจมูกลิ้นกายใจเรียนกีฬา 6ช่องมันเรียนยากเรียนเป็นช่องเดียวก็พอหรือช่องใจทำไมเรื่องเอาช่องใจเพราะการหลงทางใจนะเกิดบ่อยที่สุดการหลงทางใจส่วนใหญ่คือการหลงผิดคิดรู้สึกไหมวันนึงเราคิดตั้งกี่ร้อยเรื่องกี่พันเรื่องไม่ต้องวันนึงนะนาทีในชีวิตทั้งหลายเรื่องเลยมันหลงคิดทั้งวันเลยคิดตั้งแต่ตื่นจนหลับหลับไปแล้วมันก็ฝันต่อขึ้นลงที่ดีนั่นแหละแล้วมันเคลื่อนไปเรื่อยๆงั้นต่อไปนี้นะแล้วพุทโธพุทโธไปเพราะจิตมันลงไปคิดเรื่องอื่นเรารู้ทันกูรู้ว่าจะเกิดขึ้นแต่มันเกิดขึ้นสั้นๆชั่วขณะเดียวกันเรียกว่าคณิตสมาธิอย่าดูถูกคณิตศาสตร์สมาธินะคะอาหารส่วนใหญ่มาด้วยกันดีกว่าสมาธินี่ทหารที่ทรงฌานนั้นเป็นส่วนน้อยสนใจก็คือคนธรรมดาอย่างพวกเรานี่แหละแต่ว่าถ้ามีสมาธิขนาดขนาดขนาดเวลามีสมาธิรู้สึกตัวมีปัญหาแต่ขณะนี้เกิดบ่อยๆหลงปุ๊บรู้ปั๊บหลวงแห่งนี้นะมันจะเหมือนรู้ตัวได้ตลอดเวลาจะมีความรู้สึกเหมือนรู้ตัวตลอดเวลาเหมือนไฟฟ้าเนี่ยเรารู้สึกว่ามันสว่างคงที่ที่จริงแล้วเป็นป๊าเนี่ยเกิดดับตลอดเวลาวินาทีในตั้งหลายสิบครั้งแต่ว่ามันกระดาษต่อเนื่องกันเร็วเราเลยรู้สึกมันสว่างของที่นี่ก็เหมือนกันถ้ามันรู้ตัวได้ ถี่๐มันจะเหมือนรู้ตัวอยู่ทั้งวันเลยนะจะยืนจะเดินจะนั่งจะนอนอะไรแน่จริงจะเป็นผู้รู้ผู้ดูตลอด

 

 อายตนะ 6 : ช่องทางเสพเสวยโลก

      อายตนะภายใน 6 (อินทรีย์) คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ

      อายตนะภายนอก 6 (อารมณ์) คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ (สัมผัสทางกาย) ธรรมมารมณ์ (สิ่งที่ใจคิด)

      การเสพเสวยโลกนั้น เราต้องรู้ตามความเป็นจริงคือ สิ่งทั้งหลายในโลกทั้งภายในและภายนอก เป็นไปตามหลักไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) การยึดติดทั้งทางชอบและชัง เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ เมื่อเข้าใจตามความเป็นจริงแล้วก็จะละความยึดติดในสิ่งทั้งปวงได้ เมื่อไม่ยึดติดถือมั่นแล้วก็จะเป็นอิสระ เข้าสู่ภาวะที่อยู่ดีมีสุขทางจิตใจได้โดยสมบูรณ์ นี่คือหลักการสำคัญของพระพุทธศาสนา อย่างไรก็ตาม เพื่อป้องกันมิให้เกิดความเข้าใจผิดไปในทางมองโลกในแง่ร้าย ในเบื้องต้นควรศึกษาหลักวิธีปฏิบัติต่อทุกข์-สุข ดังนี้

วิธีปฏิบัติต่อทุกข์-สุข 4

      หลักการเพียรพยายามให้ได้ผลในการละทุกข์ลุสุข, การปฏิบัติที่ถูกต้องต่อความทุกข์และความสุข ซึ่งเป็นไปตามหลักพระพุทธศาสนา ที่แสดงว่า ความเพียรพยายามที่ถูกต้อง จะมีผลจนสามารถเสวยสุขที่ไร้ทุกข์ได้
1. ไม่เอาทุกข์ทับถมตนที่มิได้ถูกทุกข์ท่วมทับ
2. ไม่สละความสุขที่ชอบธรรม
3. ไม่สยบหมกหมุ่น (แม้)ในสุขที่ชอบธรรมนั้น
4. เพียรพยายามทำเหตุแห่งทุกข์ให้หมดสิ้นไป (อาจพูดอีกสำนวนหนึ่งว่า เพียรปฏิบัติเพื่อเข้าถึงความสุขที่ประณีตสูงขึ้นไป)

      ความสุขอย่างที่เข้าใจกันในโลก ก็เป็นไปตามหลักไตรลักษณ์ จึงย่อมมีความไม่สมบูรณ์อยู่ในตัวในแง่ที่ว่า จะต้องแปรปรวนไป ดังนั้นจึงเป็นสิ่งที่ไม่อาจให้ความพึงพอใจได้โดยสมบูรณ์ ผู้ที่ฝากความหวังในความสุขไว้กับสิ่งทั้งหลายอย่างขาดสติ ย่อมเท่ากับทำตัวให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกับความไม่สมบูรณ์ของสิ่งเหล่านั้น ผู้หาความสุขที่ฉลาด เมื่อยังยินดีที่จะหาความสุขจากสิ่งเหล่านี้อยู่ จึงต้องมีชีวิตอยู่อย่างรู้เท่าทันความจริง แสวงหาและเสวยความสุขอย่างมีสติปัญญา โดยให้ความแปรปรวนของมันก่อโทษน้อยที่สุด

วิปัสสนากรรมฐาน 

1.สมถกรรมฐาน กรรมฐานชนิดนี้เป็นอุบายที่ให้ใจสงบ จิตสงบ บริสุทธิ์ชั่วขณะ คือ ใจที่อบรมในทางสมถะแล้ว จะเกิดนิ่ง และเกาะอยู่กับอารมณ์หนึ่งเพียงอย่างเดียว เช่น การสวดมนต์ การไหว้พระ การนั่ง การเดินจงกรม เป็นต้น มี 7 หมวด ได้แก่ อสุภะ 10 อนุสติ 10 พรหมวิหาร 4 อรูปธรรม เป็นต้น

2.วิปัสสนากรรมฐาน กรรมฐานชนิดนี้เป็นอุบายให้เกิดปัญญา เกิดปัญญาเห็นแจ้ง ทำให้จิตบริสุทธิ์ตลอดไป หมายความว่า เห็นปัจจุบัน เห็นรูปนาม เห็นพระไตรลักษณ์และเห็นมรรคผล นิพพาน มีอารมณ์อยู่กับวิปัสสนาภูมิ 6 อย่าง คือ ขันธ์ 5 อายตนะ 12 ธาตุ 18 อินทรีย์ 22 อริยสัจจ์ 4 ปฏิจจปบาท 12

กรรมฐาน 2 อย่างนี้ต่างกันตรงที่ “อารมณ์สมถกรรมฐาน” เอา “บัญญัติ” เป็นอารมณ์ ส่วนวิปัสสนากรรมฐาน เอา “รูปนาม” เป็นอารมณ์

วิปัสสนากรรมฐาน เป็นเรื่องของการศึกษาชีวิต เพื่อจะปลดเปลื้องความทุกข์นานาประการออกเสียจากชีวิต เป็นเรื่องของการค้นหาความจริงว่า…ชีวิตมันคืออะไรแน่? ปกติเราปล่อยให้ชีวิตดำเนินไปตามความเคยชินของมัน ปีแล้วปีเล่ามันมีแต่ความมืดบอด หรือเป็นเรื่องของการเริ่มต้นในการปลดเปลื้องตัวเราให้พ้นจากความเป็นทาสของความเคยชินในตัวเรานั้น เรามี “ของดี” ที่มี “คุณค่า” อยู่แล้ว คือ “สติ สัมปชัญญะ” แต่เรานำออกมาใช้น้อยมาก ทั้งที่เป็นของคุณค่าแก่ชีวิต หาประมาณมิได้เป็นการระดมเอาสติทั้งหมดที่มีอยู่ในตัวเราออกมาใช้ให้เป็นประโยชน์…หรือเป็น…การเชิญเอา “สติ” ที่ถูกทอดทิ้งมานั่งบัลลังก์ของชีวิต เมื่อ “สติ” ขึ้นมานั่งสู่บัลลังก์แล้ว “จิต” ก็จะคลานมาหมอบถวายบังคมอยู่เบื้องหน้า “สติ”… “สติ” จะควบคุม “จิต” ไม่ให้แส่ออกไปจนอารมณ์ (ที่เกิดจาก…ใจ) ต่างๆ ภายนอกในที่สุด “จิต” ก็จะค่อยๆ คุ้นเคยกับ… “การสงบอยู่อารมณ์เดียว”… “อารมณ์หนึ่งเดียว”… “อารมณ์นิ่ง”…ไม่วอกแวก เมื่อ “จิต” สงบตั้งมั่นดีแล้ว (แปลว่าข้อมูลเปรอะๆ ของซอฟต์แวร์ ถูกลบทิ้งจนว่างเปล่า กล่าวคือ ว่างเปล่า การรู้ตามความเป็น “จริง” ก็จะเป็นผลผลิตตามมา เมื่อนั้นแหละ เราก็จะทราบได้ว่า “ความทุกข์มันมาจากไหน?” เราจะสกัดกั้นมันได้อย่างไร นั่นแหละ คือ…ผลงานของ “สติ”

ภายหลังการได้ทุ่มเทสติสัมปชัญญะลงไปอย่างเต็มที่แล้ว “จิตใจ” ของผู้ปฏิบัติก็จะได้สัมผัสกับ “สัจจะ” แห่งสภาวธรรมต่างๆ อันผู้ปฏิบัติไม่เคยเห็นอย่างซึ้งใจมาก่อน ผลงานอันล้ำค่าของ “สติสัมปชัญญะ” จะทำให้เราเห็นอย่างชัดแจ๋ว ความทุกข์ร้อนนานาประการนั้น มันไหลเข้ามาสู่ชีวิตของเราของท่านทางช่องทวาร 6 ช่องทวาร 6 นั้

นั่นแหละที่เป็น “ต้นตอ ท่อต่อ” หรือ “บ่อเกิด” สิ่งเหล่านั้นคือ “ขันธ์ 5 จิต กิเลส”

ผู้เขียนได้อ่านหนังสือ “วิปัสสนากรรมฐาน”เปลี่ยนชีวิตของ “หลวงพ่อจรัญ ฐิตธมฺโม” วัดอัมพวัน อ.พรหมบุรี จ.สิงห์บุรี ทรงคุณค่าแก่การเผยแพร่ ความว่า ช่องทวาร 6 นี้ ทางพระพุทธศาสนาท่านเรียกว่า “อายตนะ” มีอายตนะ ภายใน 6 ภายนอก 6 ดังนี้ อายตนะภายในมี :ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ อายตนะภายนอกมี :รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ (กายถูกต้องสัมผัส) ธรรมารมณ์ (อารมณ์ที่เกิดจากใจ) รวม 6 คู่ 12 อย่างนี้ มีหน้าที่ต่อกันเป็นคู่ๆ คือ ตาคู่กับรูป หูคู่กับเสียง จมูกคู่กับกลิ่น ลิ้นคู่กับรส กายคู่กับการสัมผัสถูกต้อง ใจคู่กับอารมณ์ที่เกิดกับใจเมื่ออายตนะคู่ใดคู่หนึ่งต่อถึงกันเข้า “จิต” ก็จะ “เกิดขึ้น” ณ ที่นั่นเอง และจะ “ดับ” ลงไป ณ ที่นั้นเอง จึงเห็นได้ว่า “จิตไม่ใช่ตัวไม่ใช่ตน” การที่เราเห็นจิตว่าเป็นตัวตนกันเพราะว่า… การเกิดดับของจิตรวดเร็วมาก การเกิดดับของ “จิต” เป็น “สันตติ” คือ… เกิดดับต่อเนื่องไม่ขาดสาย เราจึงไม่มีทางทราบได้ถึงความ… “ไม่ตัวตน” ของจิต ต่อเมื่อเราทำการกำหนด… “รูป-นาม” เป็นอารมณ์ตามระบบ “วิปัสสนากรรมฐาน” ทำการสำรวมสติสัมปชัญญะอย่างมั่นคงจน “จิต” ตั้งมั่นดีแล้ว เราจึงจะรู้เห็นการเกิดดับของ “จิต” รวมทั้งสภาวธรรมต่างๆ ตามความเป็นจริง

การที่ “จิต” เกิดทางอายตนะต่างๆ นั้น มันเป็นการทำงานร่วมกันของขันธ์ 5 เช่น “ตา” กระทบ “รูป” เจตสิกต่างๆ ก็เกิดตามมาพร้อมกัน คือ “เวทนา”…เสวยอารมณ์สุข ทุกข์ ไม่สุขไม่ทุกข์ “สัญญา”…จำได้ว่ารูปอะไร “สังขาร”…ทำหน้าที่ปรุงแต่ง “วิญญาณ”…ทำหน้าที่รู้ว่ารูปนี้ดีหรือไม่ดี หรือเฉยๆ ต่อมา “กิเลส” ต่างๆ ก็จะตามเข้ามา คือ ดี ชอบ… “โลภะ” “ไม่มีไม่ชอบ”…เป็น “โทสะ”…เฉยๆ ขาดสติกำหนดเป็นโมหะ อันนี้พอจะบันดาลให้อกุศลกรรมต่างๆ เกิดตามมาความประพฤติชั่วร้าย…ก็จะเกิดแสดง ณ ตรงนี้เอง

การปฏิบัติวิปัสสนา-กรรมฐาน เป็นกระบวนการโดยเอา “สติ” เข้าไปตั้งกำกับ “จิต” ตามช่องทวารทั้ง 6 เมื่อปฏิบัติได้ผลแก่กล้าแล้ว ก็จะเข้าตัดต่ออายตนะ ทั้ง 6 คู่นั้นไม่ให้ติดต่อกัน โดยจะเห็นตามความเป็นจริงว่า… “เมื่อตากระทบรูปก็เห็นว่าสักแต่จะว่าเป็นแค่รูป ไม่ใช่ตัวตนบุคคลเราเขาไม่ทำให้ความรู้สึกนึกคิดปรุงแต่งให้เกิดความพอใจ หรือไม่พอใจเกิดขึ้น รูปก็จะดับลงอยู่ ณ ตรงนั้นเอง ไม่ไหลเข้ามาสู่ภายในจิตได้ อกุศลกรรมทั้งหลายก็จะไม่ตามเข้ามา”

“สติ” ที่เกิดขึ้นขณะปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานนั้น นอกจากจะคอยสกัดกั้น (หรือตัวเบรกชีวิต) ไม่ให้เข้ามาทางอายตนะแล้ว ยังเพ่งเล็งอยู่ที่รูปกับนาม เมื่อเพ่งอยู่ก็จะเห็นความเกิดดับของ “รูป” กับ “นาม” นั้นๆ จักนำไปสู่การเห็น “พระไตรลักษณ์” คือ ความไม่เที่ยง ความเป็นทุกข์ ความไม่มีตัวตน (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) ของสังขารหรืออัตภาพอย่างแจ่มแจ้ง

การเจริญวิปัสสนากรรม ตามสติปัฏฐาน 4…ที่ตั้งของการกระทำเพื่อเกิดการรู้แจ้งปัญญา (มีภูมิรองรับ) สำหรับผู้ปฏิบัติมี 4 ฐาน คือ

1.กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน : ตั้งสติไว้ตรงรูปเคลื่อนไหวทุกอิริยาบถน้อยใหญ่

2.เวทนานุปัสสนาสติปัฏฐาน : ทุกข์ สุข เกิดขึ้นแล้วดับไป ตั้งสติไว้ตรงที่สภาวะที่เกิด

3.จิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน : เวลาจิตนึกคิด ตั้งสติไว้ตรงหัวใจ กำหนดว่าคิดหนอ คิดหนอ

4.ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน : ธรรมะที่เกิดขึ้นทั้ง 6 ทาง ตั้งสติไว้ตรงสภาวธรรมที่เกิดขึ้นทั้งหกทาง (ตา หู จมูก ลิ้น กาย จิต) เป็น “ภูมิฐาน” ของ วิปัสสนา (ภูมิฐานที่ตั้งของสติที่เกิดของการรู้แห่งปัญญา)

สรุปได้ว่า : คำสอนของ “พระพุทธเจ้า” ย่อลงมาจากขันธ์ 5 เหลือเพียง “รูปกับนาม” เป็นเหตุปัจจัยซึ่งกันและกัน… เกิดขึ้น…ตั้งอยู่…ดับไป ทุกอิริยาบทน้อยใหญ่

ธรรมะหลักๆ ของพระพุทธเจ้ามี 3 ข้อ

1.รูปธรรม เกิดขึ้นแล้วมีหน้าที่เสื่อมไป ที่สุดแตกสลายในกองรูป
2.นามธรรม นึกคิดเรื่อราวต่างๆ ทั้งดีและไม่ดี คิดแล้วดับไป
3.สภาวธรรม เกิดขึ้นทั้ง 6 ทาง เกิดแล้วก็ดับไป

“รูป รส กลิ่น เสียง กายสัมผัส จิต” รวมความแล้วเป็นหลักธรรมะเพราะการเกิดดับของสภาวธรรมจึงเรียกว่า “ธรรมะ”

“ภูมิ” แปลว่า ที่เกิด

“ฐาน” แปลว่า ที่ตั้งของสติ

เรียกว่า เรียนรู้ธรรมชาติของรูปและนาม พระพุทธเจ้าตรัสรู้ความจริงที่ รูป นาม รู้ว่ารูปนามไม่ใช่ตัวตน

วิ แปลว่า แจ้ง ปัสสนา แปลว่า ปัญญา

1.เห็นว่ารูปนามเป็นคนละอันอาศัยกันอยู่
2.เห็นว่ารูปนามเป็นเหตุปัจจัยซึ่งกันและกัน
3.เห็นว่ารูปนามเกิดพร้อมกันดับไปพร้อมกัน

ปัญญา คำสอนของพระพุทธเจ้าย่อมาจากขันธ์ 5 เหลือเพียงรูปกับนาม เป็นเหตุปัจจัยซึ่งกันและกัน รูปกับนามเกิดดับไปพร้อมกัน

ตัวปัญญา เห็นสภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วทั้งดีและไม่ดีที่เกิดขึ้นแล้วก็ดับไป ปัญญาเห็นแจ้งแล้วก็ปล่อยวาง ทั้งความรักความชัง

ก็คือ “ทุกข์” ตัวปัญญารู้แจ้งในสภาวธรรมที่เกิดขึ้นเป็นความจริง

อวิชชา ไม่รู้ความจริงว่ารูปนาม ขันธ์ 5 เป็นอนิจจัง เป็นทุกขัง เป็นอัตตา จึงได้หลงถ้าผู้ใดปฏิบัติให้เกิดปัญญาเห็นแจ้งจริงผู้นั้น… “จิตจะอยู่เหนือทุกข์”

เพราะฉะนั้น คำอธิษฐานการปฏิบัติควรกล่าวว่า ข้าพเจ้าของปฏิบัติบูชา พระสัมมา สัมพุทธเจ้า พระธรรมเจ้า พระสังฆเจ้า เพื่อให้ข้าพเจ้า “เกิดสติ เกิดสมาธิ เกิดปัญญา
รู้แจ้งเห็นจริง” “รูปนาม ขันธ์ 5” เป็นอนิจจัง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เป็นอสุภะ เป็นสิงปฏิกูล มิควรเข้าไปยึด ขอให้ข้าพเจ้าเกิด “วิปัสสนาญาณ” ยิ่งๆ ขึ้นไปด้วยเทอญ

ประโยชน์ของการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานจากหนังสือคู่มือการฝึกอบรมพัฒนาจิต วัดอัมพวัน อ.พรหมบุรี จ.สิงห์บุรี โดย พท.วิง รอดเฉย ปี พ.ศ.2529 ได้กล่าวไว้ว่าการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานนั้น มีประโยชน์มากมายเหลือที่จะนับประมาณได้ จะยกมาแสดงตามที่ปรากฏอยู่ในพระไตรปิฎก สักเล็กน้อย ดังนี้ คือ

1.สัตตานัง วิสุทธิยา : ทำกายวาจาใจ ของสรรพสัตว์ให้บริสุทธิ์
2.โสกะปะสิเทวานัง สะมะติกกะมายะ : ดับความเศร้าโศก ปริเทวนาการต่างๆ
3.ทุกขะโทมะนัสสานัง อัตถังคะมายะ : ดับความทุกข์กาย ดับความทุกข์ใจ
4.ญาณัสสะ อะธิคะมายะ : เพื่อบรรลุมรรคผล
5.นิพพานัสสะ สัจฉิกิริยายะ : เพื่อทำนิพพานให้แจ้ง และยังมีอื่นๆ อีกมาก เช่นตัวอย่าง 16 ข้อ ดังนี้

1.ชื่อว่าเป็นผู้ไม่ประมาท 2.ชื่อว่าเป็นผู้ป้องกันภัยในอบายภูมิทั้งสี่ 3.ชื่อว่าได้บำเพ็ญไตรสิกขา 4.ชื่อว่าได้เดินสายกลาง คือ มรรค 8 5.ชื่อว่าได้บูชาพระพุทธเจ้าด้วยการบูชาอย่างสูงสุด 6.ชื่อว่าได้บำเพ็ญ ศีล สมาธิ ปัญญา ให้เป็นอุปนิสัยปัจจัยในภายหน้า 7.ชื่อว่าได้ปฏิบัติถูกต้องตามพระไตรปิฎกโดยแท้จริง 8.ชื่อว่าเป็นผู้มีชีวิต ไม่เปล่าประโยชน์ทั้งสาม

9.ชื่อว่าได้เข้าถึงพระรัตนตรัยอย่างถูกต้อง10.ชื่อว่าได้ปฏิบัติเพื่อให้เกิดวิปัสสนาญาณ 16 11.ชื่อว่าได้สั่งสมอริยทรัพย์ไว้ในภายใน 12.ชื่อว่าเป็นผู้มาดีไปดีอยู่ดีกินดีไม่เสียทีที่เกิดมาพบพระพุทธศาสนา 13.ชื่อว่าได้รักษาอมตมรดก พระสัมมาสัมพุทธเจ้าไว้เป็นอย่างดี 14.ชื่อว่าได้ช่วยกันเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้เจริญรุ่งเรืองยิ่งยิ่งขึ้นไปอีก 15.ชื่อว่าได้เป็นตัวอย่างอันดีงามแก่อนุชนรุ่นหลัง

16.ชื่อว่าตนเองได้มีธนาคารบุญติดตัวไปทุกฝีก้าว….

หากจะสรุปให้เห็นเป็นรูปธรรมในความเป็นจริงทั่วๆ ไป ที่เราทราบๆ กันว่า “จิต” เป็น “นาย” “กาย” เป็น “บ่าว” แต่การปฏิบัติธรรมภาวนาจิตใน “วิปัสสนากรรมฐาน” ถือเป็นการฝึกปฏิบัติให้ “สติ” เป็น “นาย” “จิต” (ความคิด) เป็น “บ่าว” เพื่อให้ “สติ” ควบคุม “จิต” ให้ตั้งมั่นนิ่งสงบไม่ได้แส่ออกภายนอกไปจน “อารมณ์” (ที่เกิดจากใจ) เกิด…การสงบอยู่อารมณ์เดียว เกิด “อารมณ์เป็นหนึ่งเดียว” หรืออารมณ์นิ่ง เกิด “สมาธิ” นั่งเอง หรือที่เราคุ้นกับคำว่า “ระลึกรู้สึกลมหายใจเข้า-ออก” หรือ “อานาปนสติ” และก็จะเกิด “ปัญญา” ในที่สุดนั่นเองไงเล่าครับ

ท้ายสุดนี้ขอฝาก “คติธรรม” ของหลวงพ่อจรัญฯ วัดอัมพวัน อ.พรหมบุรี จ.สิงห์บุรี ความว่า…

พุทธศาสนา ค่าล้ำเลิศ ประเสริฐยิ่ง
เป็นสัจจริง ทุกอย่าง อย่าวางเฉย
เมื่อพบแล้ว รัตนะ อย่าละเลย
มัวเฉยเมย หมดโอกาส พลาดของดี

ประพฤติธรรม สำคัญ อยู่ที่ “จิต”
ถ้าตั้งผิด มัวหมอง ไม่ผ่องใส
ถ้าตั้งถูก ผุดผ่อง ไม่หมองใจ
ตั้ง “สติ” ไว้ ให้คุม “จิต” ไม่ผิดธรรม

เราจะสุข หรือทุกข์ เพราะเราสร้าง
“กรรม” ต่างหาก ที่เราทำ นำสนอง
เราทำดี มีสุขได้ สมใจปอง ทำชั่วต้อง
ได้ทุกข์แท้ แน่นอนเอย

 นิวร 5

    นิวรณ์ 5 (สิ่งที่กั้นจิตไม่ให้ก้าวหน้าในคุณธรรม, ธรรมที่กั้นจิตไม่ให้บรรลุคุณความดี, 

    อกุศลธรรมที่ทำจิตให้เศร้าหมองและทำปัญญาให้อ่อนกำลัง — hindrances.)

       1. กามฉันทะ (ความพอใจในกาม, ความต้องการกามคุณ — sensual desire)

       2. พยาบาท (ความคิดร้าย, ความขัดเคืองแค้นใจ — illwill)

       3. ถีนมิทธะ (ความหดหู่และเซื่องซึม — sloth and torpor)

       4. อุทธัจจกุกกุจจะ (ความฟุ้งซ่านและร้อนใจ, ความกระวนกระวายกลุ้มกังวล —                distraction and remorse; flurry and worry; anxiety)

       5. วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย — doubt; uncertainty)


      อนิจจัง คือความไม่เที่ยงแท้ ทุกสรรพสิ่งในโลก เกิดขึ้น ตั้งอยู่และ     ดับสูญสลายไป 

      ทุกขัง คือ ความไม่ทนอยู่คงที่ มีทุกข์อยู่ทุกขณะ เป็นธรรมดาของ       ชีวิตมนุษย์และ    สัตว์ที่ ต้อง เกิด แก่ เจ็บ ตาย และต้องพบพากับ     ทุกข์ทั้งกายและใจ 

      อนัตตา คือ ทุกสิ่งมิได้เป็นตัวเป็นตนว่างเปล่ามิได้เป็นของท่านมิได้     เป็นตัวท่าน

วันจันทร์ที่ 2 มกราคม พ.ศ. 2566

สติ

 สติ คือ


สติในการปฎิบัติธรรม คืออะไร


สติ หลวงพ่อปราโมทย์

 


 สติ ประตูกรอง ข้อมูลผ่านข้อมูลเก่าที่ปัญญาเก็บไว้หรือ กรองใหม่



 สติ นั้นดึงจิตอยู่กับ อารมณ์




สติ สมาธิ ปัญญา

 




สติต้องเอาปัญญา

 สติต้องเอาปัญญามาใช้ทันเหตุการและความจำ



สติ

 สติ การระลึกใด้แห่งจิต



Meditation


 

Meditation

 มหาวิเชียร


มหาวิเชียรๅ